Ważą się losy miliardów złotych na zdrowie

2019-08-09

fot.: domeckopol (Pixabay)

Trwają publiczne konsultacje Założeń do Umowy Partnerstwa na lata 2021-2027. Warto, aby środowisko ochrony zdrowia zabrało głos. Od tego, jak wydamy miliardy europejskich środków strukturalnych zależy transformacja systemu. Przedłożona przez Ministerstwo Inwestycji i Rozwoju propozycja nie daje pewności sukcesu.

 

Nadrzędny cel

Pierwsze pytanie, jakie należy zadać analizując w kontekście systemu ochrony zdrowia Założenia do Umowy Partnerstwa na lata 2021-2027, to jaki nadrzędny cel środki europejskie mają pomóc Polsce zrealizować? Założenia definiują go jako poprawę dostępności usług zdrowotnych i opiekuńczych wspierających zdrowie i aktywność społeczno-gospodarczą wszystkich grup społecznych świadczonych w odpowiedzi na wyzwania demograficzne. Muszę przyznać, że zawsze gdy w dokumentach strategicznych państwa czy podmiotów gospodarczych widzę sformułowania w rodzaju „poprawa”, „zwiększenie”, „ograniczenie”, „wzmocnienie” mam przeczucie graniczące z pewnością, że autorzy dokumentu nie mają pełnej wiedzy tego, co chcą osiągnąć i jak tego dokonać. Słowa takie doskonale maskują strefy niepewności. Mówią, że będzie lepiej, bo przecież, kto nie chciałby, aby było lepiej? Tymczasem właśnie na poziomie założeń i przede wszystkim na początku dyskusji powinniśmy precyzyjnie wiedzieć, co chcemy osiągnąć.

Aby nie być gołosłownym warto podkreślić, że Założenia do Umowy Partnerstwa wskazują takie obszary, gdzie cele nie zostały sformułowane w sposób płynny. Należy do nich przykładowo dobry stan środowiska naturalnego, zgodny z zasadami zrównoważonego rozwoju, czy przejście na gospodarkę niskoemisyjną. Per analogiam w zdrowiu, celem powinien być w mojej ocenie dobry stan zdrowia obywateli, zgodny z globalnymi czy narodowymi wytycznymi w tym zakresie, czy przejście na system ochrony zdrowia oparty na fundamencie podstawowej opieki zdrowotnej i opieki środowiskowej. Można i należy dyskutować, jakie cele formułujemy w ochronie zdrowia. Jednak kształtując strategię na skalę, która w obecnej pespektywie sięgnęła kilkunastu miliardów złotych, dobrze mówić konkretnie, jak ma być, a nie, że ma być lepiej. Nie będę już rozwijał tego, że tak sformułowane cele nie przeszłyby elementarnego testu ich poprawności (np. w metodologii SMART).

Zdrowie we wszystkich politykach

Druga kwestia, która przykuwa uwagę w Założeniach do Umowy Partnerstwa, to brak odniesienia się autorów do zasady „zdrowie we wszystkich politykach”. To nadrzędna zasada podejmowania kwestii zdrowotnych tak w dokumentach strategicznych Unii Europejskiej, jak i polityce rozwoju Polski, sformułowana najdobitniej w Deklaracji Helsińskiej WHO (2013). Tymczasem w Założeniach, które formułują pięć celów polityki, tylko jeden z nich podejmuje obszar zdrowia. W dwóch kolejnych zdrowie jest potraktowane w sposób marginalny, a w pozostałych go w ogóle brakuje.

Gdzie zdrowia zabrakło? Idąc po kolei, zdrowia brak w Celu Polityki 1 – „Bardziej inteligentna Europa”, a to przecież od badań i rozwoju inteligentnych i innowacyjnych technologii biochemicznych, informatycznych czy organizacyjnych zależy zdolność systemu do sprostania wyzwaniom starzejących się pokoleń. To w ramach tego celu mogłyby być wsparte odpowiednie warunki dla rozwoju przedsiębiorstw spełniających najwyższe kryteria Refundacyjnego Trybu Rozwojowego. 

W Celu Polityki 2 – „Bardziej przyjazna dla środowiska bezemisyjna Europa” aż prosi się rozwinąć kwestie wpływu zanieczyszczenia powietrza na zdrowie ludności. Mogłoby to przełożyć się na większą skalę lub siłę proponowanych w związku z tym działań. 

Cel Polityki 3 – „Lepiej połączona Europa”, to z kolei temat do dyskusji w obszarze wykluczenia komunikacyjnego oraz elektronicznego. Wykluczenie komunikacyjne wpływa na całe społeczności, a nie tylko na osoby z grup wykluczonych społecznie. Uwzględnienie problematyki zdrowia w tym celu mogłoby przekładać się na dedykowane działania mierzące się z transportem i przemieszczeniem się chorych zamieszkałych na terenach niezurbanizowanych. Chodzi przykładowo o udział chorych w realizowanych w trybie ambulatoryjnym badaniach diagnostycznych, czy regularną i kontynuowaną odpowiedni czas rehabilitację po pobycie w szpitalu, a jeszcze lepiej zapobiegającą takiemu pobytowi. W wymiarze elektronicznym wykluczenia, Założenia nie zapominają o sieci mobilnej piątej generacji. Nie podają jednak konkretnych zastosowań w ochronie zdrowia. Nie wskazują, jak rewolucyjne zastosowania dla lekarzy podstawowej opieki zdrowotnej można i należałoby wspierać na terenach wiejskich z pomocą tej technologii. 

I na koniec Cel Polityki 5 – „Europa bliżej obywateli”. Biorąc pod uwagę skalę zadań systemu ochrony zdrowia w zakresie koordynacji i planowania rozwoju, usprawniania i racjonalizacji usług publicznych, wymienienie zdrowia jedynie jako jednego z wielu obszarów interwencji to zdecydowanie za mało. W ochronie zdrowia kwestie te mają pierwszorzędne znaczenie i rodzą wyzwania globalne nie mające swego odpowiednika pod względem skali i poziomu komplikacji. To byłaby stracona szansa, gdyby potraktować je w sposób tak powierzchowny.

Ład organizacyjny i kliniczny

Czas wreszcie omówić trzecią kwestię, czyli to w jaki sposób Założenia podejmują problematykę ochrony zdrowia w Celu Programowym 4. Postawię to pytanie wprost – czy naszym głównym problemem jest „Unowocześnienie  systemu opieki zdrowotnej i usług opiekuńczych”, jak to formułuje matryca potrzeb? Czy problemy systemu i pacjentów zostaną rozwiązane dzięki wsparciu dostępności świadczeń, podnoszeniu jakości, zwiększeniu liczby personelu, poprawie POZ, AOS i szpitali, nowym technologiom, rozwojowi zaplecza, czy nawet opieki środowiskowej? Dla jasności, nikt nie mówi, że nie są to rzeczy ważne. Przeciwnie – to postulaty wszystkim znane. Tylko aby spełniły swoją rolę musi zaistnieć coś o wiele ważniejszego, o czym Założenia milczą. W systemie ochrony zdrowia musi zapanować nowy ład organizacyjny i kliniczny (Corporate and Clinical Governance). Bez tego nie zidentyfikujemy optymalnych celów interwencji, nie alokujemy adekwatnych środków, nie zapewnimy trwałego i zrównoważonego rozwoju sektora. Będziemy inwestować w nową infrastrukturę, usługi. Zrealizujemy wiele spektakularnych ważnych projektów. Jednak nie transformujemy systemu. Będziemy go wciąż polepszać, a polepszaniu tego nie będzie końca.

Potrzeba nowego otwarcia w sferze organizacji opieki zdrowotnej jest w mojej ocenie oczywista. Świat dyskutuje o nowym ładzie organizacyjnym i klinicznym usług publicznych w ochronie zdrowia co najmniej od ćwierć wieku. Tymczasem my zdajemy się nie być świadomi wagi problemu. A może po prostu nie potrafimy odpowiedzieć, jak taki ład organizacyjny i kliniczny miałby wyglądać? 

Przypomnijmy, że ład organizacyjny w ochronie zdrowia kształtują procesy, polityki, regulacje, przepisy, prawo, struktury organizacyjne, ludzie i zwyczaje. Celem tych działań jest zapewnienie, aby system ochrony zdrowia osiągał zamierzone wyniki oraz aby jego zasoby były zarządzane w sposób przemyślany. Ład kliniczny ma natomiast na celu ciągłą poprawę jakości usług i zapewnienie wysokich standardów opieki nad pacjentem poprzez stworzenie środowiska, w którym przeważa doskonałość w opiece klinicznej. Cel ten realizuje się poprzez edukację i szkolenia kadr medycznych, audyt kliniczny, ewaluację efektywności leczenia, badania i rozwój nauk medycznych wspierających podejmowanie optymalnych decyzji klinicznych, otwartość na dyskusję o bezpieczeństwie pacjenta i jakości opieki, struktury i procesy wykonawcze oraz systemy zarządzanie ryzykiem.

Tyle akademickiego wykładu. W praktyce w obu zakresach nie mamy przygotowanych ustrukturyzowanych dokumentów analitycznych, wniosków, rozwiązań, planów działań zarówno na poziomie strategicznym systemu jako i operacyjnym świadczeniodawców. Planujemy wielomiliardową inwestycję z nadzieją, że jak polepszymy każdy z zasobów systemu, to będzie dobrze. Otóż nie – nie będzie. Będzie co najwyżej lepiej i to niekoniecznie, biorąc pod uwagę trendy epidemiologiczne. Efekty takiej polityki w perspektywie programowania 2014-2020 widać już teraz. Poza e-zdrowiem i wybranymi zakresami klinicznymi brakuje globalnej wizji, koordynacji na poziomie krajowym i regionalnym.

Wnioski końcowe

Mieszanina nowych murów, sprzętu oraz szkoleń nie stanie się eliksirem szczęścia. Nie wystarczy do tego, aby system ochrony zdrowia funkcjonował na miarę oczekiwań. Potrzebna jest jeszcze rama w postaci ładu organizacyjnego i klinicznego pozwalająca nakreślić główne osie interwencji, wzajemne relacje oraz zapewniająca koordynację. 

Umowa partnerstwa powinna odwoływać się w ochronie zdrowia do podstaw nowego ładu organizacyjnego i klinicznego. Wynikające z nich inicjatywy powinna opisywać w każdym z celów programowych zgodnie z zasadą zdrowie we wszystkich politykach. Powinna wreszcie stawiać cele strategiczne, które pozwolą transponować w nadchodzącej dekadzie system, a nie go tylko polepszać.

Termin konsultacji Założeń upływa 20 sierpnia 2019 r. Uwagi należy składać za pomocą formularza dostępnego na stronie https://www.funduszeeuropejskie.gov.pl/strony/umowa-partnerstwa-na-lata-2021-2027-zalozenia/. Gorąco do tego Państwa zachęcam.

Robert Mołdach, IZiD, 9 sierpnia 2019 r.

 

Artykuł ukazał się w nr 2019/33 IZiD Market Brief

Szerszy kontekst poznasz w ramach sesji MarketZoom. Aby umówić termin wybierz ten link.

 

This is an open access publication, available online and distributed under the terms of a Creative Commons Attribution –Non Commercial –No Derivatives 4.0 International license (CC BY-NC-ND 4.0), a copy of which is available at http://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0/

Attribution — You must give appropriate credit, provide a link to the license, and indicate if changes were made. You may do so in any reasonable manner, but not in any way that suggests the licensor endorses you or your use.

NonCommercial — You may not use the material for commercial purposes.

NoDerivatives — If you remix, transform, or build upon the material, you may not distribute the modified material.
 

 

« Powrót

 

Institute of Health and Democracy

Copyright © Instytut Zdrowia i Demokracji 2014-2019

Proszę czekać...